“Ah, daha akşam olmadı…”
- Düşüngü
- 2 Ağu
- 2 dakikada okunur
Sovyet halk müziğinde, güney ve orta Rusya folklorunun anlamlı bir yeri vardır. Ah, daha akşam olmadı (Ой, то не вечер) adlı bu folklorik yapıt, feodalizme ve sınıfsal sömürüye karşı, tüm Volga (İdil) boyunu, Don bölgesini ve Rusya'nın güney eyaletlerini sarmış büyük kitlesel direnişin (1670-1671) önderi Stepan Razin ile ilgilidir.
Sovyet kültür siyaseti, 1970’li yıllarda, halk kaynaklarına dönüş bağlamında önemli bir atılım başlatmıştır. Her cumhuriyetin kendi özgün halk mirasını bilimsel olarak derlemesi ve konservatuvar düzeyinde yaşatması, temel hedef olarak belirlenmiştir.
Bu çerçevede, 1979 yılında kurulan Karagod Topluluğu (Ансамбль Карагод), yaptığı bilimsel saha araştırmaları ve arşivcilik ile, geç dönem Sovyet akademik estetiği ve bilim politikasının parlak bir ürünüdür.
Ah, daha akşam olmadı’nın Karagod yorumu, ilginç müzikal özellikler gösteriyor. Ural ve Don Kazaklarına ait bu halk şarkısı, özgün yapısıyla, doğal bir “yardımcı ses çoksesliliği” (Podgolosochnaya Polifoni- Ana ezginin yardımcı seslerle doğaçlama olarak çeşitlendirilmesi)’ne yaslıdır. Arka planda ise birbirine koşut ve kontrast oluşturan farklı vokal katmanları duyulur.
Şarkının ilk kısımları tek bir ana vokal veya solistle (monofonik duygusu verecek şekilde) sakin başlasa da, parça ilerledikçe diğer koro üyeleri devreye girer. Kadın ve erkek seslerinin farklı frekanslarda buluştuğu, armoni kurallarına göre düzenlenmiş, akademik olarak işlenmiş bir çokseslilik söz konusudur.
Karagod, şarkıyı Batı müziğindeki sabit akor (homofonik) kalıplarıyla söylemez. Tek bir güçlü solistin ana ezgiyi başlatmasından sonra diğer koro üyeleri ana hattın etrafında bağımsız, adeta bir sarmal gibi dolanan yan ezgiler oluşturur. Sesler birbirini taklit ederek yükselir ve nakarat kısımlarında güçlü bir şekilde birleşir.
Özgün bir vokal teknikten esinlenilir; klasik opera veya koro müziğindeki kafa sesi (falsetto/vibrato) yerine, Rus köy kadınlarının tarlada seslerini uzaklara duyurmak için kullandığı "açık ses" (open throat) veya göğüs sesi (chest voice) tekniği. Bu teknik, mikrofonsuz ortamlarda bile sesin aşırı parlak, keskin, metalik duyulmasını sağlar. Şarkıdaki dramatik ve hüzünlü hava bu gür ve açık vokal tınısıyla katlanır.
Şarkının girişi ve gelişme bölümleri katı bir ritim kalıbına bağlı değildir. Karagod, şarkıyı rubato (serbest zamanlı) olarak yorumlar.
Koro üyeleri birbirlerinin nefes aldığı anları kapatacak şekilde kesintisiz bir vokal akışı (zincirleme nefes) uygular. Bu sayede, şarkıdaki hüzünlü nehir akışı duygusu müzikal olarak hiç bölünmez.
Köylü ayaklanmasının önderi Stepan Razin'in, kendi trajik sonu ve ölümünü hissettiren kâbusunu, kara at ve şapka gibi simgelerle anlatan halk şarkısının Rusça sözleri ve yaklaşık çevirisi şöyledir:
Ой, то не вечер…
Ой, то не вечер, то не вечер...
Мне малым-мало спалось,
Мне малым-мало спалось,
Ой, да во сне привиделось.
Мне во сне привиделось,
Будто конь мой вороной
Разыгрался, расплясался,
Ой, да разрезвился подо мной.
Ой, да набежали ветры злые
Да с восточной стороны,
И сорвали чёрну шапку
Ой, да с моей буйной головы.
А есаул догадлив был,
Он сумеel сон разгадать.
«Ой, пропадёт,– он говорит,–
Твоя буйная голова!»
Ah, daha akşam olmadı…
Ah, daha akşam olmadı, akşam olmadı...
Uykum kaçtı, azıcık uyuyabildim,
Azıcık uyuyabildim,
Ama rüyamda bir şey gördüm.
Rüyamda sanki öyle göründü ki,
Benim o kapkara yağız atım,
Şahlanmış, altımda dans ediyor,
Altımda hırçınlaşmış, durulmuyor.
Ah, derken uğursuz, sert rüzgârlar esti
Tam da doğu tarafından,
Ve söküp aldı o siyah şapkayı,
Benim o deli, dikbaşlı kafamdan.
Yaverim ise pek akıllıydı,
Bu rüyayı hemen çözmeyi bildi.
"Ah," dedi, "yok olup gidecek,
Senin o deli, dikbaşlı kafan!"
Yorumlar