Şostakoviç ve devrimci Rus şiiri
- Düşüngü
- 12 Şub
- 2 dakikada okunur
Sovyet besteci Şostakoviç’i (1906-1975) tanıtmaya gerek yok. Anti-Sovyetik çevrelerde, yaşamı boyunca siyasal rejim ile barışık olmadığı yönünde yapılan yazılı ve sözlü propagandaların hiçbir ciddi temele dayanmadığı, bugün artık yadsınamayacak bir gerçek.
1951’de, karma koro için a cappella olarak bestelediği, Op. 88, “19. Yüzyıl Sonu 20. Yüzyıl Başı Devrimci Şairlerinden On Şiir”i, 1905 Rus Devrimi esinli, biri anonim, altı şairin (Leonid Radin, Yevgeni Tarasov, Aleksey Gmyrev, Arkady Kots, Vladimir Bogoraz) dizelerinden oluşmaktadır.
“Dönemin ruhunu ne kadar başarılı bir şekilde aktarabildiğimi bilmiyorum” diyen Şostakoviç, yazdığı müziği, “Rus devrimci müziğinin her zaman üzerimde yarattığı büyük etki” ifadesiyle, o geleneğin içinde değerlendirmiştir.
Buradaki besteleri ilginç kılan, şiirlerin dil ve anlam özelliklerine uygun müzikal biçem kaygısının çok belirgin olmasının yanı sıra, geliştirdiği müzikal anlatının da bütünüyle yerli yerine oturmuş konumudur. Prozodi konusuna çok önem vermiş, çokseslilik düzeyini belirlerken de, metinlerin berrak duyulup, anlaşılabilir olmalarını ilk sıraya oturtmuştur.
Onlar Kazandılar başlıklı 8. şiir, 24 yaşında, cezaevinde yaşamı terk etmiş, devrimci militan-şair Aleksey Gmyrev’e (1887–1911) aittir. Rus tarihinin çok önemli dönüm noktalarından biri olan ve Osmanlı’da 1908 II. Meşrutiyet devriminin gerçekleşmesinde birinci derecede tarihsel etmen sayılan 1905 devrimi zaferini anlatır.
Yaklaşık 1 dakika 20 saniyelik bestenin yapısı, metne uygun kısa müzikal cümlelerden oluşur. Vurgulu ritmik ifade seçimi, kısa, kolektif bir duyuru izlenimi yaratmak içindir. Ortak zafer ve savaşım anılarının olumlandığı duyuru…
A cappella bir çalışma için koral dokudaki çeşitlilik ilginçtir: Unisson (bütünlük ve kararlılık/güç izlenimi), karşıtlık içeren polifoni (zengin ve devingen çizgiler), çiftleme ve imitasyonlar (metnin anlamına vurgu) ile katmanlaştırılmış müzik, lirik bir melodik çizgi yerine, şiir metnindeki farklı sıçramaları (toplu coşku, zaferin yankısı, savaşım anıları) yansıtmayı yeğler.
Prozodinin güçlendirdiği ritmik ifade, duygusal aktarım ve ideolojik mesaj için çok güçlü bir araçtır. Müzikal dokudaki çeşitlilik, cümlelerin keskin bitişleri, dramatik akış ve gerilimi o ölçüde destekliyor ki, zaferin sevinci ile savaşım sürecinin trajik anıları arasında gidip geliniyor. Söz konusu çeşitlilik, müziğe doğrudan anlatı karakteri kazandırıyor.
Bizde çok sık düşülen yanlışlardan biri, şiirin ses ve anlam bütünlüğüne dikkat etmeden, mutlaka polifonik beste yapma özentiliğidir.
Şostakoviç’in on besteden oluşan bu çalışması dikkatle dinlenmeli.
Şiirin Rusça aslı ve yaklaşık çevirisi:
Они победили…
Из разных сторон
Несутся голодные стоны.
Они победили…
Для цынготных ртов
У них есть не хлеб, а патроны.
Они победили…
И с Думой спешат
Покончить крамольные счеты.
Они победили, они не хотят
Избранников дружной работы.
Они победили, но шум их побед
Так жалок, как место разврата.
Они победили, но в сумраке лет
Их ждет роковая расплата.
Onlar kazandılar…
Dört bir yandan
Açlıktan inleyen feryatlar yükseliyor.
Onlar kazandılar…
İskorbütlü ağızlar için
Onlarda ekmek değil, mermi var.
Onlar kazandılar…
Ve Duma’yla
İsyankâr hesapları kapatmaya koşuyorlar.
Onlar kazandılar, istemiyorlar
Seçilmişlerin uyumlu çalışmasını.
Onlar kazandılar, ama zaferlerinin gürültüsü
Bir sefahat yerinin gürültüsü kadar acınası.
Onlar kazandılar, fakat yılların karanlığında
Onları kaçınılmaz bir hesaplaşma bekliyor.
Yorumlar